چهار عنصر اصلی در طب سنتی

آب، آتش، خاک، هوا
نویسنده: دکتر مجید امتیازی
دانشیار دانشگاه و متخصص طب سنتی ایرانی

آب، آتش، خاک و هوا چهار عنصر اصلی که بنا به عقیده و اصول طب سنتی ایرانی ارکان یا اصول ((اسطقس)) تمامی ساختارهای مزاجی می باشند که در صورت تفهیم معانی واقعی آن امکان درک سایر موارد مربوطه در طب سنتی ایرانی به راحتی مقدور و ممکن می باشند. سوال جالب و اساسی که از منظر عموم قابل مطرح است این است که مگر ممکن است تمام موجودات از این چهار رکن((عنصر)) آفریده شده باشند و یا به عبارت دیگر تمامی ساختار جهان از این چهار رکن (عنصر) حاصل شده باشد؟
به بیان و مفهوم اصیل طب سنتی ایرانی این چهار رکن در واقع نمونه و یک سمبلی می باشند برای توصیف و توضیح سایرین‌. آنچه را که موجب می شود ما ساختار کلی جماد و نبات را بر اساس این چهار رکن برقرار و پابرجا بدانیم کیفیات مستتر در آنها است. در واقع این چهار رکن یا چهار عنصر اصلی تمثیلی می باشند برای توضیح و توصیف سایر واقعیات‌. اینکه تجسم کنیم هر جسمی فقط از ترکیب این چهار رکن یا عنصر حاصل شده است به مفهوم عام، در ذهن ایجاد علامت سوالی می کند که چگونه این امکان وجود دارد که تمام ارکان موجود در طبیعت از این چهار عنصر حاصل شده باشد در حالیکه که تجسم آن در واقعیت غیرممکن به نظر میرسد. اگر به کتب مبانی طب سنتی ایرانی دقت کنیم ارکان و یا عناصر چهارگانه در این منابع به شکل ((آب عنصری، خاک عنصری، آتش عنصری یا هوای عنصری)) بیان شده است. به کار برده شدن لغت عنصری در کنار هر کدام از این موارد بیانگر این واقعیت است که حکما و دانشمندان بزرگ ایران زمین کامل به این واقعیت آگاه بوده و تسلط داشته اند که آنچه مورد اهمیت است کیفیات نهفته در ورای این ارکان است که می توان بر اساس آن سایر خصوصیات بدنی و یا … را تفسیر کرد. به عنوان مثال خاک عنصری دارای کیفیت پایداری، ثبات و حفظ اشکال است. آب عنصری دارای کیفیت انعطاف پذیری و شکل پذیری است. هوای عنصری دارای کیفیت سبکی و لطافت است. آتش عنصری کیفیت سبکی و لطافت آن بیشتر از هوای عنصری است.
به عنوان مثال آهن دارای استحکام زیاد و ثبات شکل است پس کیفیت سردی و خشکی آن زیاد است. مثلا می توان آن را با فلز دیگری مانند آلومینیوم مقایسه نمود که چون در مقایسه با آهن نرمتر و سبک تر است پس کیفیت سردی و خشکی آهن از آلومینیوم زیادتر است. پس خصوصیات سایر اجسام و افراد را هم با همین کیفیات به یادگی می توان توضیح داد و تفسیر نمود و حتی در موارد وقوع بیماری با توجه به غلبه کیفیتی که در آن بیماری وجود دارد با در نظر گرفتن تمامی موارد توضیح داده شده با استفاده از داروها و ترکیبات طبیعی در کنار داروها و شیوه های طب رایج اقدام به درمان نمود.

2020-01-29T15:30:33-01:00